خبرنگاران در تبعید

 

نویسنده:  داکتر محمد سیر نیکزاد

مقدمه

پس از سقوط دولت افغانستان در سال ۲۰۲۱ و به قدرت رسیدن دوباره طالبان، موج جدیدی از سرکوب خبرنگاران و رسانه‌ها در این کشور آغاز شد. خبرنگاران افغانستان که روزگاری برای بازتاب حقایق تلاش می‌کردند، اکنون در برابر انتخاب‌های سخت و مخاطراتی همچون زندان، شکنجه و مرگ قرار دارند. بسیاری از آنان مجبور به ترک وطن شدند و به کشورهایی مانند ایران، ترکیه و پاکستان پناه آوردند. اما سفر آنها به سرزمین‌های جدید همراه با چالش‌های جدی اقتصادی، اجتماعی و روانی است.

در این مقاله، به وضعیت مهاجرت، بحران‌های اقتصادی، و فشارهای روانی که خبرنگاران افغان در تبعید، به ویژه در کشورهای ایران، ترکیه و پاکستان، با آن مواجه هستند، خواهیم پرداخت.

مهاجرت اجباری خبرنگاران افغان

با به قدرت رسیدن طالبان، آزادی رسانه‌ها در افغانستان به شدت محدود شد. خبرنگاران به سرعت هدف قرار گرفتند، بسیاری به دلایل تهدیدات جانی و خانوادگی مجبور به فرار از کشور شدند. خبرنگاران زن بیش از همه مورد تهدید قرار گرفتند و بسیاری از آنها برای نجات جان خود به کشورهای همسایه پناه بردند.

ایران، ترکیه و پاکستان سه مقصد اصلی برای خبرنگاران افغان بوده است. ایران با توجه به همسایگی نزدیک و اشتراکات فرهنگی، نخستین انتخاب بسیاری از افغان‌هاست. اما ایران نیز خود با مشکلات اقتصادی و فشارهای دولتی روبروست که این کشور را به مکانی پر از چالش برای مهاجران افغان تبدیل می‌کند.

پاکستان که در طول تاریخ میزبان موج‌های پناهندگان افغان بوده، همچنان پذیرای بسیاری از آنهاست. اما روابط پیچیده سیاسی میان دو کشور و نگرانی‌های امنیتی، شرایط پناهجویان، به ویژه خبرنگاران را در این کشور دشوار کرده است.

ترکیه به عنوان پلی میان شرق و غرب نیز یکی از مقاصد مهم برای مهاجران افغان است. با این حال، قوانین سختگیرانه مهاجرتی و عدم پذیرش گسترده پناهندگان، خبرنگاران افغان را در شرایط ناپایدار و پر از بلاتکلیفی قرار داده است.

وضعیت اقتصادی خبرنگاران افغان در تبعید

یکی از بزرگ‌ترین مشکلات خبرنگاران افغان در تبعید، وضعیت اقتصادی آنهاست. بیشتر آنها پس از فرار از افغانستان، نه تنها شغل و درآمد خود را از دست داده‌اند، بلکه در کشورهایی مانند ایران، ترکیه و پاکستان با بحران‌های اقتصادی مواجه هستند.

در ایران، مهاجران افغان به دلیل قوانین سختگیرانه اقامت و کار، با مشکلات متعددی برای پیدا کردن شغل مواجه‌اند. بیشتر آنها در مشاغل غیررسمی و کم‌درآمد مشغول به کار می‌شوند، که این مسئله برای خبرنگارانی که روزگاری در رسانه‌های بزرگ و با اعتبار کار می‌کردند، یک سقوط اجتماعی محسوب می‌شود.

در ترکیه، یافتن کار برای مهاجران افغان حتی دشوارتر است. خبرنگاران تبعیدی در این کشور اغلب در شرایط ناپایدار اقتصادی زندگی می‌کنند و با محدودیت‌های شدید در اخذ مجوز کار مواجه هستند.

پاکستان نیز اگرچه پذیرای تعداد زیادی از پناهجویان افغان است، اما با مشکلات اقتصادی داخلی خود دست و پنجه نرم می‌کند. بسیاری از خبرنگاران افغان در این کشور به کارهای غیررسمی و گاه پرمخاطره روی می‌آورند، زیرا امکان یافتن شغل‌های رسمی برای آنها بسیار محدود است.

فشارهای روانی و اجتماعی

خبرنگاران افغان که در تبعید زندگی می‌کنند، با فشارهای روانی شدیدی مواجه‌اند. ترک کشور، از دست دادن شغل و هویت اجتماعی، و جدایی از خانواده و دوستان، همگی عوامل مهمی در افزایش استرس و اضطراب این افراد است. بسیاری از خبرنگاران تبعیدی به دلیل عدم دسترسی به خدمات روان‌شناسی و حمایت‌های اجتماعی مناسب، با افسردگی، انزوای اجتماعی و احساس ناامیدی دست و پنجه نرم می‌کنند.

در ایران، ترکیه و پاکستان، سیستم‌های حمایتی روانی برای مهاجران، به ویژه خبرنگاران، محدود و گاه غیرقابل دسترس است. مهاجران افغان که در این کشورها زندگی می‌کنند، اغلب از شبکه‌های اجتماعی و فرهنگی خود دور افتاده‌اند و این مسئله به شدت بر سلامت روانی آنها تاثیر منفی می‌گذارد.

چالش‌های هویتی و اجتماعی

علاوه بر فشارهای روانی، خبرنگاران افغان در تبعید با چالش‌های هویتی نیز مواجه هستند. آنها از جامعه‌ای که روزگاری در آن نقشی فعال و مؤثر داشتند، دور افتاده‌اند و در کشورهای جدید خود احساس بی‌هویتی می‌کنند. در ایران، بسیاری از مهاجران افغان با تبعیض اجتماعی و قانونی مواجه می‌شوند و در ترکیه و پاکستان نیز وضعیت مشابهی برای آنها وجود دارد.

این احساس بی‌هویتی، همراه با عدم دسترسی به منابع مالی و خدمات اجتماعی، باعث می‌شود تا خبرنگاران افغان در تبعید به حاشیه رانده شوند و حتی از تلاش برای بازگشت به حرفه خود دست بکشند.

نتیجه‌گیری

خبرنگاران افغان در تبعید با مشکلاتی چندگانه روبرو هستند؛ از مهاجرت اجباری و از دست دادن شغل و هویت گرفته تا بحران‌های اقتصادی و فشارهای روانی شدید. این خبرنگاران که روزگاری مدافعان آزادی بیان و حقوق بشر در افغانستان بودند، اکنون در کشورهایی مانند ایران، ترکیه و پاکستان با شرایطی ناگوار دست و پنجه نرم می‌کنند.

حمایت‌های بین‌المللی و ایجاد شبکه‌های حمایتی اجتماعی و اقتصادی برای این خبرنگاران ضروری است. اگرچه خبرنگاران افغان در تبعید از وطن خود دور شده‌اند، اما صدای آنها همچنان نیاز به شنیده شدن دارد تا بتوانند به مبارزه برای حقیقت ادامه دهند.
داکتر محمد سیر نیکزاد
تهران 1403/07/1